تبلیغات
ابوذر غفاری - زنان، ایثار و شهادت در دوره معاصر

ابوذر غفاری

زنان، ایثار و شهادت در دوره معاصر
شنبه 20 اسفند 1390 02:59 ب.ظ


چكیده

فعالیت زنان در عرصه های مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه اسلامی، از صدر اسلام تا كنون از واقعیت های غیر قابل انكار تاریخ اسلام و ایران است.هر چند اسلام با حضور زنان در جنگ ها به عنوان رزمنده مخالف است ، اما در مواردی كه این اقدام به منظور دفاع از جان خویش یا دفاع از وجود مبارك پیامبر (ص) انجام شده،م خالفتی ابراز نشده است. از همان صدر اسلام، زنان شهادت طلب و ایثارگر حتی در بحرانی ترین شرایط از بذل جان و فداكاری در راه اسلام دریغ نداشتند . حماسه پر شور كربلا و ایثارگری های زینب (س) و دیگر زنان چون مادر وهب (دختر عبد،از بنی كلب،همسر عبدالله بن عمیر كلبی) جلوه ای از روح شهادت طلبی در زنان مسلمان است . از این رو زنان ایران اسلامی چه در مشروطه و چه در انقلاب اسلامی و چه جنگ تحمیلی، با الگو پذیری از حضرت زینب (س) همواره در كنار مردان خود وگاهی جلوتر از آنان، از آزمون صبرو استقامت و ایثار و شهادت طلبی، سر بلند بیرون آمده اند .


مقدمه :
 

مبارزه علیه دشمنان و حفاظت از خانه ،خانواده،وطن و دفاع از عقیده امری ذاتی و فطری است كه در نهاد بشر به ودیعه گذاشته شده است .ایثار و شهادت طلبی یكی از آموزه های اصیل اسلامی است،از این رو بدون شناخت فرهنگ ایثار و شهادت در اسلام نمی توان درك درستی از نمودهای بارز آن در جامعه اسلامی ایران معاصر پیدا كرد .
در اسلام جهاد در راه عقیده و ایمان و وطن از ارزشی والا برخوردار است و كسی كه در این راه كشته شود در شمار شهیدان است .هرچند همواره بر جنبه های عاطفی و احساسی زنان تاكید و سعی شده كه زنان را ضعیف و بدون قدرت تصمیم گیری جلوه داده شود، لیكن در فرهنگ و جامعه اسلامی الگو ها و نمونه های فراوانی از ایثار و شهادت طلبی زنان در عرصه های مختلف به چشم م ی خورد .از این رو به همراه اسلام پذیری ایرانیان این فرهنگ و روحیه شادت طلبی نیز برای آنها درونی و ما در طول تاریخ چند صدساله ایران اسلامی شاهد نمونه های بیشمار ایثار و شهادت طلبی زنان در راه اسلام و ایران هستیم .

بیان مساله
 

در تاریخ مكتوب بشری همواره مردان قهرمانان و نقش آفرینان حوادث تاریخی بوده اند.لذابه نقش آفرینی زنان كمتر پرداخته شده است.دلیل این امر می تواند تفكر مرد سالارانه حاكم بر جوامع بشری باشد.فرهنگ غنی اسلامی از این امر مستثنی است.چرا كه در طول تاریخ اسلامی زنان بسیاری را در بطن حوادث می بینیم.از صدر اسلام در عرصه نمونه بارز این « س» های مختلف ،شاهد حضور برجسته زنان هستیم .حضرت خدیجه حضور است.این زنان با تكیه بر فرهنگ غنی اسلامی كه در آن تنها عامل برتری تقوا است،خود را موظف به حضور در عرصه های مختلف سیاسی ،اجتماعی... دانستند.
مساله این است كه مراد از ایثار در فرهنگ اسلامی چیست؟ مفهوم ایثار در فرهنگ اسلامی این است كه انسان چیزی را كه به او تعلق دارد در راستای تحقق بخشیدن به هدفی یا اجرای تكلیفی به دیگران ببخشد.شهادت طلبی حد اعلای ایثار ،همان بذل جان است .
مساله دیگر این است كه مصادیق ایثار چیست؟این مساله را با نگاهی به تاریخ معاصر ایران در سه برهه مشروطه،انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی بررسی خواهیم كرد .محور بحث در این مختصر ایثار زنان در این سه برهه است .ایثار و شهادت طلبی زنان در این دوره به دو شكل مستقیم و غیر مستقیم است.در شكل مستقیم آن زنان ایثارگر در جلسات سیاسی،تظاهرات ها،پخش اعلامیه ،فعالیت مسلحانه و تحمل اسارت و شكنجه ... حضور فعال داشتند .در شكل غیر مستقیم آنها با پرورش فرزندان صالح و فرستادن آنها به جنگ،ترغیب همسران خود به مبارزه در راه وطن،اداره منزل و تحمل سختی های ناشی از فقدان همسر نمود كامل مصادیق ایثار شدند.حال به این مساله بپردازیم كه چه نیرویی و چه اعتقادی باعث می شود كه یك شخص حتی عزیزترین دارایی خود كه همان جان است را فدای چیزی یا كسی دیگر كند؟پشتوانه این اعمال ایثارگرانه آموزه ها و اعتقادات اسلامی است در سایه این تعالیم، من شخصی در تقابل با ما جمعی به فراموشی سپرده می شود و مصلحت عام جانشین منفعت شخص می شود.
معنای لغوی ایثار: ایثار مصدر باب "افعال"و از ریشه اَثَر است و اَثَر به معنای هر چیزی را بدست آوردن و دریافتن چیزی است كه ما را به وجود آن راهنمایی می كند.(1) بر این اساس،وقتی از كلمه ی ایثار استفاده می شود مانند سایر مصدرهای باب افعال چنین معنایی از آن استنباط می شود: »اینكه باب "افعال" برای قیام فعل است و نسبتش اول به فاعل داده می شود (2)
در سه كتاب مشهور لغت ایثار از نظر لغوی چنین تعریف شده است: ایثاراثبات برتری و مقدم داشتن آن چیزی است كه در انتخاب و اختیار كردنش بردیگران زیادی است(3)و اینكه ایثار دیگران را بر خود مقدم داشتن است (4)
معنای اصطلاحی ایثار: ایثار در اصطلاح نهایت بخشش و گذشت و برگزیدن غیر بر خود است، یعنی به رغم نیاز به چیزی ، دیگران را بر خود بدان چیز مقدم داشتن است. (5)
همچنین در دروس اخلاق اسلامی ایثار چنین تعریف شده است» بالاترین درجه سخاوت ، آنكه شخصی به چیزی محتاج است ، ولی آن را به دیگری می بخشد یعنی از خودگذشتگی، كه به آن ایثار می گویند.« (6)

فرهنگ ایثار و شهادت طلبی در اسلام
 

ازهمان زمانی ، كه بذرهای ایمان در جان مسلمانان ریخته شد ، همه اقشار جامعه در مبارزه با ظلم كوشیدند. این حضور و بذل جان و شهادت طلبی منحصر به مردان نبود و درهرعرصه ای كه زنان ایثاگر و شهادت طلب حضور یافتند با ایثار هر چه تمام تر، حتی الگوی مردان شدند.
روح شهادت طلبی و ایثار برگرفته از اندیشه اسلامی است .در اندیشه اسلامی كسانی كه در راه اسلام و وطن كشته شوند،در شمار شهیدان اند.البته این بدان معنا نیست كه در آیین اسلام جان انسان ارزش ندارد،اتفاقا برعكس،اسلام بیان می دارد كه ارزش جان یك انسان برابر با تمام بشریت است ،انسان ایثارگر جان خود را فدای ارزشی والاتر كه همان رضای خداست می كند. شواهد تاریخی فراوانی از حضور زنان، چه در معركه های نبرد و چه در عرصه های مختلف جامعه اسلامی داریم كه در ذیل به برخی از آنها خواهیم پرداخت.
"ام نسان " یكی از زنانی است كه با شجاعت هر چه تمام تر و روحی سرشار از شهادت طلبی با اجازه پیامبر به سوی خیبر روانه می شود و با مداوای مجروحین جنگ ، آنچه در توان دارد را در راه اسلام و پیشبرد اهداف آن ایثار می كند )واقدی ، محمد بن عمر، المغازی ، جلد 2،ص( 687 مقام و منزلت نیز مانع ایثارگری های این زنان نیست .مصداق این مدعا فاطمه زهرا ) س)است كه همراه 14زن دیگر در نبرد احد حضورمی یابد، و به مداوای مجروحین و رساندن آب و آذوغه به رزمندگان می پردازد.(7)
"صفیه" دختر عبدالمطلب می گوید: در جنگ احزاب زیر رگبار سنگ و تیر بودیم ، یك یهودی به سوی ما آمد. من شمشیر حسان بن ثابت را برداشتم و گردن یهودی را زدم، ؛ طوری كه سرش به سمت گروهی پرتاب شد (8)
از دیگرزنان شهادت طلب كه با حضور در جنگ همراه پیامبر، با از جان گذشتگی به سربازان اسلام خدمت كرده است "ام عطیه " است، ایشان بیان می دارد كه در هفت جنگ همراه پیامبر (ص) بودم. دراین جنگها ، تداركات ایشان را نگهداری می كردم، برای ایشان غذا درست می كردم و مجروحین را مداوا كرده و از مریض ها پرستاری می كردم (امین، اعیان الشیعه ،ج، 3،ص 842 )دراین دوره حضور دو زن شجاع و نترس ،كه باكی از شهادت و ایثار در راه اسلام ندارند به چشم می خورد، یكی" ام حارث انصاری " است، كه هنگامی شوهر خود می خواهد از معركه بگریزد ، لگام شتر او را می گیرد و به فرار او اعتراض می كند و نشان می دهد كه بذل جان و دفاع از اسلام و آرمان های آن زن و مرد نمی شناسد.
"ام عماره " دیگر زن شهادت طلب است. فداكاری این زن را در جنگ احد می بینیم . زمانی كه مردان می گریزند و تنها افراد معدودی به دفاع از پیامبر می ایستند، او یكی از آنها بود. وی كه برای آب دادن به رزمندگان به جبهه جنگ آمده بود هنگامی كه چنین می بیند مشك را می اندازد و سلاح برمی گیرد و با هر وسیله ممكن دشمن را از پیامبر )ص(دور می سازد، ام عماره در این نبرد جراحات بسیار برداشت ،به طوری كه درمان این جراحات یك سال به طول انجامید(9)او درغزوه های بنی قریظه ، خیبر و حنین نیز شركت كرد . شجاعت و دلاوری او در حنین كمتر از احد نبود، خود او نقل می كند كه» در حنین مردم از هر سو می گریختند و من و چهار زن دیگر می جنگیدیم. مردی از هوازن را دیدم كه پرچم جنگ را حمل می كند و سوار بر شتر به دنبال مسلمانان می تازد. شترش را پی كردم، او به زمین افتاد و من بر پشتش نشستم پی در پی او را زدم تا از پا درآمد و شمشیرش را برداشتم ".« ام عماره " پس از وفات پیامبر نیز در جهاد مسلمانان شركت كرد چنانكه در جنگ یمامه به سختی جنگید و یك دست او قطع شد(10)
این جانبازی ها و جانفشانی ها پشتوانه فرهنگی قوی ای می خواهد .پشتوانه این قسم حركات آموزه های اسلامی است.ایثار و شهادت طلبی از متعلقات این آموزه ها است . به همین دلیل است كه به موازات پیشرفت اسلام و در بطن آن بالیده است.
جلوه ای دیگر از ایثارگری های زنان در حماسه عاشورا نمود پیدا می كند، حماسه عاشورا را زنان و مردانی ساختند كه مرگ سرخ و شهادت را بر زندگی ذلت بار ترجیح دادند تا گلواژه آزادی و آزادگی همواره در تاریخ سبز بماند.در این حماسه خونین بیشتربه نقش آفرینی مردان و یارانی كه در ركاب حضرت به فوز عظیم شهادت نایل شدند توجه شده است و نقش زنان و ایثار آنان كمتر مورد توجه بوده است .یكی از اسوه های است. درجه صبر و فداكاری زینب (س) در حماسه كربلا ایثار حضرت زینب)س( ستودنی است. از آنجا كه در این مختصر مجال بیان وجود آن نورانی نیست، به دیگر زنان و ایثارو شهادت طلبی آنها خواهیم پرداخت.
مادروهمسر وهب(همسرعبدالله بن عمیر كلبی) ، از اسوه های ایثار و شهادت طلبی و نهایت توجه و ارادت به مقام ولایت است . در روز عاشورا مادر وهب مكرراً به فرزند یادآور می شود كه به جای شیری كه به تو دادم، دلم می خواهد جانت را در طبق اخلاص بگذاری و در خدمت امام علیه السلام تا سر حد شهادت با دشمن بجنگی، وهب در روز عاشورا در حالی كه در اثر ضربت های شمشیر خون از بدنش می چكید، نزد مادر آمد و گفت، آیا كنون از من راضی هستی؟ مادر گفت از تو خوشنود نخواهم شد تا پیشاپ یش امام به شهادت برسی، وهب به میدان تاخت و پس از چندی به شهادت رسید . دشمن كه می خواست روحیه مادر وهب را تضعیف كند سر وهب را برای او فرستاد ولی مادر وهب سر را به سوی دشمن پرتاب كرد و گفت سری را كه برای دوست داده ایم پس نمی گیریم، (11)ایثار فراتر از این كه، زنی جگرگوشه اش را فدای اسلام و امام مسلمین كند و خشنود و شاد از هدیه ای كه به درگاه باری تعالی عرضه كرده است. همسر وهب نیز در حالی كه بر بالین شوهرش بود به شهادت رسید.
"ام البنین" یكی از همسران باكمال امام علی (ع) است .وی مادر چهار شهید كربلا، حضرت عباس (ع) ، عبدالله ، جعفر ، عثمان، است . وقتی خبر شهادت فرزندان خود را شنید، گفت شنیده ام بر سر عباس عمود آهنی زدند و دستانش را بریدند . اگردست دربدن پسرم بود چه كسی می توانست با او بجنگد، وی بلافاصله جویای احوال امام حسین (ع)می شود و می گوید:" از امام حسین (ع) مرا خبر بده، فرزندانم و همه آنچه زیرآسمان كبود است فدای حسین)ع (باد". وقتی خبر شهادت امام حسین)ع (را شنید ناله اش بلند شد و گفت رگهای دلم را پاره كردی. این علاقه او به امام حسین، نشان كمال معنویت اوست .وی آن همه ایثار را درراه مقام رهبری فراموش كرده و تنها ازرهبرسخن به میان برد (12 )
به این ترتیب مادر چهار شهید، كه تنها ثمره عمر او و میوه قلب او بودند از شهامت ، شجاعت و حمایت از رهبر سخن می گوید و خالصانه فریاد می زند: فرزندانم و همه آنچه زیر آسمان كبود است، فدای امام حسین (ع) باد!

زنان ایثارگر و شهادت طلب در انقلاب مشروطه
 

در مراحل ابتدایی انقلاب مشروطه (اواخر دهه 1270 - اوایل دهه 1280 ) زنان بیشتر تحت تأثیر روحانیون بودند. به دلیل حمایت آنان از مشروطیت، از خانه هایشان بیرون آمدند وتظاهرات و رفتارهای دیگری كه غیر زنانه تلقی می شد شركت می كردند، مانند» جریان شورش نان. «كم كم حركت زنان بیشتر شد و استقلال بیشتری یافت. آنها انجمن ها و دورهای خصوصی بر پا می كردند. آگاهی اجتماعی و فعالیت غیر خانگی شان بالاترمی رفت(13). برخی از انجمن ها وسازمان های مخفی زنان، با ازجان گذشتگی و ایثار به نبردهای مسلحانه دست می زدند، برای مثال در مبارزه ای مسلحانه بین موافقان و مخالفان مشروطه درآذربایجان ،جسد 20 زن درلباس مردانه یافت شده است (14)
زنان ایثارگر و شهادت طلب این مرز و بوم، در هر زمان كه احساس كردند، منافع ملی و دین و عقیده آنها در خطراست، با شجاعت هر چه تمام تر حضور یافتند. نمونه بارزاین حضور در جریان پخش شایعه درباره نمایندگان مجلس كه خواسته های روس ها را پذیرفته اند، می بینیم كه 300 زن ایثارگر و شهادت طلب با تپانچه به مجلس رفتند تا آنها ، را مجبور به حراست از آزادی و تمامیت ارضی كشور نمایند(15)
از جان گذشتگی و فداكارهای این زنان بدون چشم داشت مادی و به دست آوردن پست ومقامی بوده است .این اقدامات به دور از ریا و حد اعلای ایثار بوده است. شاهد این مدعا حضور زنان بسیار در مبارزات با لباس مردانه، بدون اینكه كسی آنها را بشناسد است، نمونه ای از این حضور بی ریا و ایثارگرانه را در جریان سربازی كه به شدت زخمی است و از اینكه درمان شود امتناع دارد می بینیم . همچنین در جریان یكی از مبارزهای آذربایجان پس از یافتن اجساد یك گروه 20 نفره ازسربازان مشروطه خواه، مشخص شد كه تمامی آنها زن بودند (16)
نكته جالب توجه در این رفتار زنان ایثار گر این است كه نمی خواهند شناخته شوند.این مساله معلول دو علت می تواند باشد :نخست اینكه فضای فرهنگی جام عه در آن زمان و حتی امروز پذیرای چنین رفتاری نبود.این هرگز بدان معنا نیست كه این زنان ایثارگر كار خلافی انجام داده اند.هدف از بیان این نكته این است كه میزان فشاری كه می توانست از طرف عامه متوجه چنین زنانی باشد را درك كنیم.درد اسارت و شكنجه ها را نیز بر آن اضافه كنیم.
دوم اینكه این زنان تنها برای پیشبرد اهداف انقلاب دست به چنین عملیات های مسلحانه می زدند نه برای حذب یا انجمن خاصی.از سران مشروطه نیز توقع پست ومقامی نداشتند.دلیل این مدعا این است كه هیچ سند و مدركی مبنی بر درخواست پست و مقام یا چیز دیگری از طرف این زنان وجود ندارد.
حضور زنان ایثارگر و شهادت طلبی آنان در پیشبرد آرمانهای اسلام و مسلمین بسیار چشمگیر بوده است، به طوری كه حتی درحراست و حفاظت از جان علما نیز، نقش محافظ آن بزرگواران را در جریان سخنرانی ها ایفا می كنند و حتی زنانی چون همسر حیدرخان تبریزی با چماق هایی كه زیر چادر پنهان می ساختند ، وظیفه برقراری نظم را در سخنرانی ها بر عهده داشتند (17)
علاوه بر زنان مبارز تبریز، زنانی از گیلان و كردستان در جریان مبارزات مشروطه حضور داشته اند.سن و سال و ناتوانی جسمی نیز مانع انجام فعالیت های ایثار گرانه آنها نبود.به طوری كه درجریان مبارزات پیرزن شصت و هفتاد ساله و دختر سیزده و چهارده ساله هم به چشم می خورد. (18)همچنین زنان كشاورز روستاهای آذربایجان هم در حالی كه نوزادان خود را بر پشت بسته بودند ، اسلحه برداشتند و دوش به دوش مردان جنگیدند. (19)
شجاعت و جسارت این زنان شهادت طلب و ایثارگر چنان بود كه زمانی كه مجلس توسط محمد علی شاه قاجار به توپ بسته می شود و مردان جرأت نمی كنند اجساد مبارزان را بردارند و به خاك بسپارند ، این مهم را زنان انجام می دهند . (20)
حضور زنان ایثارگر در جریان مبارزات مشروطه چنان بود كه حتی پاولویچ با تعجب بیان می دارد كه یكی ازسنگرهای تبریزرا زنان چادر به سراداره می كردند . (21) شهادت طلبی و از جان گذشتگی زنان مسلمان ایران ، چنان عین الدوله را ترسانده بود ، كه برای كنترل اوضاع دستورداد ، از بیرون آمدن زنان جلوگیری كنند، از این رو هركس از ایشان را می دیدند دستگیر می كردند.به همین دلیل و همان گونه كه حاج سیاح نوشته است» : در زندان های دولتی از زنان مبارز كم نبود « با این وصف اقدام عین الدوله فایده زیادی نبخشید ، زیرا هنگامی كه علما و مردم در شاه عبدالعظیم بست نشستند، زنان بسیاری كفن پوشیده، ضمن سینه زنی و نوحه سرایی به بازار آمدند و علی رغم مخالفت و تلاش دولتی ها بازار را تعطیل كردند . (22)
زنان ، علاوه بر ایثار جان درطول این دوره با ایثار مال و فعالیت های غیر قهرآمیز دیگر در راه مبارزه با ظلم و استكبار قدم های استواری برداشتند ، نمونه آن فروخت ن جواهرات خود و خریدن سهام در جریان تأسیس بانك ملی از دولت بود.این اقدام به این دلیل انجام شد كه محتاج وام از اجنبی ها نباشند(23) نكته جالب دیگر دررفتار این زنان آن بود كه علی رغم آنكه در آن موقع،هیچ خانواده ای نبود كه عزیزی را ازدست نداده باشد ودرغم آن داغدار نباشد، ولی هیچ زنی برای مرگ پدر، شوهر، برادر، و فرزند خود نمی گریست تا دشمن از غم و ناله های آنان خرسند نشود (24)البته نقش زنان دشتستانی در این اندازه پایان نیافت ، بلكه شجاعت آنان در جنگ با انگلیسی ها و صبرشان در مصیبت از دست دادن خویشان و نزدیكان ، موجی ازعشق به وطن و دین را در مردان آن دیار پدید آورد. به طوری كه مردان دلاور بوشهری با شبیخون های گاه و بی گاه ، هرگز نگذاشتند كه دشمن در خطه جنوب احساس امنیت كند (25)
زنان ایرانی در این برهه از تاریخ كشورمان ثابت كردند كه داشتن شعور سیاسی منحصر به تحصیل كرده ها نیست.آنان در سایه تعالیم ناب اسلام آگاهتر از به اصطلاح روشنفكران فرنگ رفته مصالح منافع كشور را درك می كردند.در راستای حفظ منافع كشور حتی از ایثار جان دریغ نداشتند.

ایثارگری زنان و نقش آن در پیروزی انقلاب اسلامی
 

بر هیچ كس پوشیده نیست كه زنان ایثارگر و شهادت طلب ایران ، نقش بسیار مهمی در پیروزی انقلاب اسلامی داشتند. حقیقتاً در مواردی نقش سنگین تر و مؤثرتری نسبت به مردان در جریان مبارزه ایفا كردند،.اهمیت بیشتر این موضوع زمانی آشكار می شود كه می بینیم، زنان نه تنها در برخی موارد در صحنه مبارزه حضور جدی و فعال داشته ودر خط مقدم بودند،بلكه مشوق اصلی مردان وهمسران خویش برای شركت در مبارزه به حساب می آمدند مصداق دیگر ایثار آنان تربیت فرزندان صالح برای ادامه راه و آینده نهضت اسلامی بود.این نقش از اهمیت ویژه ای برخوردار است ،شواهد نشان می دهد كه زنان مسلمان در شهرهای مختلف ، جلسات سیاسی دایر می كردند،همچنین در تظاهرات خیابانی به همراه فرزندان خردسال خود شركت می كردند (26)
روشن است كه هیچ كس آنها را مجبور به انجام چنین كارهایی نكرده است .در هیچ قانونی نوشته نشده است كه زنان ایرانی مجبورند حتی اگر كودك خرد سال دارند در تظاهرات علیه رژیم پهلوی شركت كنندوبه مبارزات مسلحانه بپردازند. تنها مسبب این ایثار گری ها،عشق به اسلام وطن و حراست و حفاظت از آن است . امام خمینی (ره) حضورزنان شهادت طلب و ایثارگررا در تظاهرات و ایستادگی های آنها در مقابل توپ و مسلسل را برخاسته از ایمان دانسته و صریحاً اعلام كردند كه خانم ها از شهادت نمی هراسند (27) به تعبیر امام خمینی (ره) جرأت و شجاعت زنان ایران مانند یك معجزه بود (28) حضور گسترده زنان در واقعه 17 شهریور كه 650 تن از آنان در میدان شهدا به شهادت رسیدند ، میزان شهادت طلبی و ایثار زنان این مرز وبوم را نشان می دهد (29)
دستگیری زنان مبارز و شكنجه كردن آنها از سوی ساواك، نشانگر الگو پذیری زنان ایران از حضرت زینب (س) است ، مدارك واسناد نشان می دهد كه ساواك در شكنجه كردن مبارزین هیچ تفاوتی میان زن و مرد قایل نبود. عده ای از مبارزین تا آخرین لحظه زیر شكنجه مقاومت كرده و حتی از گفتن نام حقیقی خویش خودداری می كردند (30) بسیاری از بانوان دستگیر شده، زیر شكنجه ساواك به ، شهادت می رسیدند. مهم ترین و برجسته ترین اصل كه روند پیروزی انقلاب را تسریع می كرد، نقش شهادت طلبی زنان ایران و ترویج فرهنگ آن در میان جامعه بود . امام خمینی (ره) شهادت طلبی را تحول عظیم به شمار آورده و تأكید نمودند كه شهادت طلبی بالاتر از اصل مبارزه است.(31)زنان ایران نبرد علیه رژیم طاغوت را به "جهاد مقدس" تعبیر كرده و آن را جزئی از وظایف دینی خود به شمار می آورند .
زنان با ذكر این نكته كه شهادت اجر اخروی دارد، یكدیگر را به این امر تشویق می كردند (32)این مطلب كه شهادت اجر اخروی دارد نشان از كمال معنویت زنان ایرانی در این برهه از تاریخ كشورمان است آنان این مطلب را نیز تبلیغ می كردند و با هركس كه برخورد داشتند او را به این مهم دعوت می كردند این مطلب می رساند كه زنان ایرانی با آگاهی از اینكه امكان دارد در مبارزه با رژیم طاغوت به شهادت برسند بدون ترس و واهمه به تبلیغ می پرداختند.
تبلیغ فرهنگ شهادت توسط زنان ایران و افتخار آنان به شهادت مردان خویش ، منحصر به شعار نبود.دلیل این مدعا آن است كه بسیاری از آنان در زندان های ساواك به شهادت رسیدند.(33). داشتن آرزوی شهادت از سوی زنان ایران و افتخار به شهادت مردان خویش ، موجب حضور فعال مردان وتقویت روحیه آن ها گردید، امام خمینی (ره) در پیامی اساس پیروزی ملت را شهادت دانسته و تأكید فرمود : مسلمانان صدراسلام با داشتن روحیه شهادت طلبی پیشرفت نمودند (34) در پایان بررسی حضور زنان شهادت طلب در روند پیروزی انقلاب اسلامی سخنی تمام كننده از حضرت امام خمینی (ره) را بیان می كنیم ، امام خمینی درباره ایثارگری های زنان در این برهه می فرمایند » :بانوان ایرانی جانشان را ،جوانانشان را، وقتشان را ، وقف اسلام كردند و اسلام را به اینجا رساندند.«(35)
آنچه انقلاب اسلامی را از سایر انقلاب ها متمایز می سازد روح شهادت طلبی حاكم و علی الخصوص ایثار زنان ایرانی است.مساله شهادت هنوز هم برای غربی ها حل نشده است.دلیل این امر می تواند تفكر ماتریالیستی حاكم بر جوامع غربی باشد چرا كه در این تفكر تنها ماده و ثروت اصالت دارد و همه كارهای انسان به این دنیا ختم می شود.

جنگ تحمیلی و شهادت طلبی و ایثار زنان ایران اسلامی
 

در 31 شهریور سال 1359 در حالی كه جمهوری اسلامی ایران پس از گذشت یك سال و اندی مبارزه علیه ظلم و استبداد در حال تثبیت پایه های خود و استقرار آرامش بود، درگیر جنگ تحمیلی و نابرابر با همسایه غربی خود عراق شد این كشور متجاوز ، از زمین و آسمان كشور عزیزمان را مورد حمله قرار داد.طبیعی بود كه مردان و زنان شجاع و باغیرت این مرز و بوم كه در همه برهه ها ثابت كرده بودند با جان و دل خود به میهن خویش عشق می ورزند، به دفاع از كیان اسلام دربرابر تمامی كفر بپردازند. متأسفانه درباب حضور زنان در این جبهه كمتر پژوهشی جدی صو رت گرفته است، لیكن در این بخش سعی شده گوشه ای از این مهم را بیان داریم.
كیفیت حضورزنان وایثارگری های آنان دراین برهه به دو شكل،مستقیم و غیرمستقیم، خلاصه می گردد در شكل مستقیم، گرچه زنان ازحضوردرصحنه و خط مقدم معاف بودند، ولی با شروع جنگ و حملات موشكی،شهرها حالت تدافعی به خود گرفته و حضور زنان پررنگ تر شد(36 )

حضور مستقیم زنان:
 

درباره حضور مستقیم زنان نمونه های فراوانی وجود دارد كه این زنان علاوه بر فعالیت های مانند نگهبانی از انبار مهمات، امداد رسانی به رزمنده ها، حضور مسلحانه نیز داشته اند، از جمله این زنان ایثارگر و شهادت طلب، نوشین نجار بوده است كه درباره این حضور و فعالیت زنان می گوید"كوكتل مولوتوف درست می كردیم،گونی ها را پر از شن می كردیم و در نقاط حساس خرمشهر می چیدیم، شب ها روی پشت بام مسجد جامع با اسلحه یك به یك نگهبانی می دادیم و هر یك ساعت بار پستمان را عوض می كردیم (37) درهمان جریانات خرمشهر بود كه زنان ایثارگر و شهادت طلب این مرز و بوم ثابت كردند كه زمانی كه اسلام در خطر باشد ،مردانه می جنگند و كسی به گرد پایشان نمی رسد، شهناز حاجی شاهی نمونه ای از این زنان شهادت طلب شجاع است كه در خرمشهر مردانه می جنگید و وقتی رزمنده ها برای استراحت به عقب بر می گشتند به سرعت مشغول آماده كردن غذا می شد (38) حضور این زنان شهادت طلب محدود به خرمشهرنبود ، بلكه در جبهه های غرب و مناطق مرزی نیز این زنان حضور فعال داشتند، خانم نواب صفوی، نوه نواب صفوی از جمله این زنان بود كه برای دیده بانی به طرف بهمن شیر می رفت و با اطلاعات مفیدی از دشمن بر می گشت ، گویند یك روز در حالی بر می گشت كه پیكر شهیدی را حمل می كرد وگویی از عملیات چریكی بر می گشت (39)

حضور غیر مستقیم زنان
 

از جمله خدمات این مرحله زنان می توان به ایثار فرزندان خود در راه حیثیت و اصلاح جامعه اشاره كرد. هنوز یادمان نرفته است چه بسیار مادران سلحشورری بودند كه با تربیت اولاد صالح و معرفی آنان به مراكز بسیج جهت اعزام به جبهه قوت قلب مسئولین جنگ را سبب می شدند ، امام قدس سره این صحنه را این گونه بیان می فرمایند...» خدا می داند در طول تاریخ مثل این مادرها ما نداشتیم، الا كم كه فرزندانش كشته بشوند و بعد بیاید و بگوید كه نه من افتخار می كنم. و.. عكس العمل این مادرهای جوان مرده ، را زنده نگه داشته وگرم نگه داشته، برای این كه اینها هستند كه به ما شجاعت می دهند« (40)
جلوه دیگر ایثار این زنان، ایثار همسران محبوب خود بوده است كه بهترین واصلی ترین تعلق خویش كه همسر باشد را با تمام مشكلات و دلبستگی ها تشویق و ترغیب به حضور در میادین جنگ می نمودند تا آنجا كه امام قدس سره زبان به مدح آنان گشوده و می فرمایند »كجا ما از زنان ، آن قدرت و عظمت را دیده بودیم كه امروز داریم از مادران شهید می بینیم؟ كجا ما از زنان جوان آن فداكاری را دیده بودیم كه در دوران جنگ دیدیم ، آنان همسران محبوبشان را به میدان های جنگ می فرستادند و عفت و امانت آنها را حفظ می كردند تا آنها با خاطر آسوده در میدان ها باشند « (41) باز در حسن ختام این بخش به سخنی گهر بار و تمام كننده ازحضرت امام (ره) درباره حضور و جایگاه زنان ایثارگر در این برهه می پردازیم، امام درباره این حضور می فرمایند »زنان حق بیشترازمردان دارند، زنان مردان شجاع را دردامان خود بزرگ می كنند، اگر زنان شجاع و انسان ساز از ملت ها گرفته شوند ملت ها به شكست و انحطاط كشیده می شوند« (42)

نتیجه گیری
 

در مورد حضور زنان ایثارگر و شهادت طلبی آنان و نقشی كه در فعالیت های مختلف سیاسی و اجتماعی ایفا كرده اند باید گفت، زن در این عرصه موجودی در حاشیه نبود، بلكه در بطن حوادث قرار داشت. از همان آغاز بعثت پیامبر، زنان شهادت طلب دوشادوش مردان در صحنه های مختلف اجتماعی و سیاسی و ... حضور داشته و نقش مؤثر و مثبتی ایفا نمودند. زنان مسلمان در صدر اسلام با تحمل شكنجه ها و تبعیدها و تحقیرها و حتی حضور در جبهه های نبرد با دفاع از جان پیامبرشان و مبارزه بری حفظ آئینشان، نشان دادند كه از مردان كمتر نیستند. زنان ایران اسلامی نیزبا بهره گیری از تربیت اسلامی والگو قرار دادن آن شیرزنان، در عرصه های مختلف همواره حضور داشتند و با فعالیت های مختلف از جمله تظاهرات ، ایثار و بذل جگرگوشه ها و همسرانشان در راه وطن، مبارزه مسلحانه و استقبال از شهادت ، تحمل رنج اسارت و شكنجه ها و ... چه در دوره مشروطه و چه در روند پیروزی انقلاب اسلامی و چه در جنگ تحمیلی نشان دادند كه مصداق كامل ایثار و شهادت طلبی بوده و هستند.





آخرین مطالب ارسالی








تبادل لوگو

طراح قالب




Designer Mohammad Raiei And copyRights 2011